Nhắc đến top 5 điều cần biết về tư duy kinh doanh, nhiều người nghĩ ngay đến những câu slogan truyền cảm hứng nghe thì hay nhưng làm theo lại khó. Với đội ngũ bên mình, tư duy kinh doanh thực ra là cách bạn nhìn giá trị, rủi ro và tiền bạc mỗi ngày. Nó không dừng lại ở việc có một ý tưởng thú vị. Chúng tôi viết bài này để bạn có một bản đồ rõ ràng, đọc xong là có thể bắt tay vào làm ngay.
Năm điều dưới đây được chọn theo ba tiêu chí. Thứ nhất, bạn áp dụng được ngay. Thứ hai, phù hợp với người mới bắt đầu. Thứ ba, có thể kiểm chứng bằng số liệu thật trong công việc của chính mình. Mỗi điều đều kèm phần hạn chế, bởi không điều nào là chân lý tuyệt đối đúng cho mọi người.
Tiêu chí chúng tôi dùng để chọn 5 điều này
Trước hết, chúng tôi ưu tiên những điều gắn trực tiếp với quyết định hằng ngày của người làm kinh doanh, từ chuyện định giá đến chuyện nhập hàng. Đây là phần việc không thể trì hoãn. Nhiều bạn chờ đến khi có đủ mọi thứ mới bắt đầu, và thường thì họ không bao giờ thực sự khởi đầu.
Tiếp theo, các điều này được nhiều tài liệu quản trị và khởi nghiệp nhắc lại, không chỉ là câu nói cổ vũ. Khi một lời khuyên nghe hay nhưng không ai làm theo được, đội ngũ chúng tôi thường bỏ qua. Cuối cùng, chúng tôi cân nhắc bối cảnh thị trường Việt Nam, nơi nguồn lực và thông tin còn hạn chế. Điều gì chưa chắc chắn, chúng tôi sẽ nói rõ là cần kiểm chứng thêm.
Hiểu rõ giá trị thật bạn mang đến cho khách hàng
Khách hàng không mua sản phẩm, họ mua kết quả. Một chiếc máy pha cà phê không được trả tiền chỉ vì nó là một cái máy. Người ta trả tiền vì nó giúp họ có ly cà phê ngon mỗi sáng mà không phải xếp hàng chờ. Khi bạn hiểu được điều này, mọi thứ từ cách viết mô tả đến cách chụp ảnh sản phẩm đều thay đổi theo.
Chúng tôi thường thấy nhiều người bán hàng online nói rất nhiều về thông số kỹ thuật, nhưng ít khi hỏi khách đang cần giải quyết điều gì. Hãy thử tự hỏi một câu đơn giản: khách hàng đang muốn đạt được kết quả gì? Câu trả lời đó mới là nền tảng để định giá.
Điều này đặc biệt quan trọng với chủ cửa hàng nhỏ. Bạn thường không có ngân sách quảng cáo lớn. Vì vậy, giá trị thật của sản phẩm chính là thứ giữ chân khách quay lại mua lần sau.
Cần nói rõ một hạn chế: giá trị cảm xúc rất khó đo lường. Cách đáng tin nhất vẫn là trò chuyện trực tiếp với khách hàng thật, hỏi họ đã nhận được gì, rồi đối chiếu với điều bạn nghĩ mình đang bán.
Tính đúng chi phí và dòng tiền, đừng chỉ nhìn doanh thu
Dòng tiền là số tiền thực sự đi vào và đi ra khỏi tài khoản của bạn trong một kỳ. Doanh thu chỉ là tổng số tiền bán được. Phần lớn thời gian, doanh thu không đồng nghĩa với việc bạn cầm được tiền ngay trong tay.
Đội ngũ bên mình hay nhắc một điều: doanh thu cao nhưng dòng tiền âm vẫn có thể dẫn đến phá sản. Từng có một quán cà phê đông khách mỗi ngày vẫn phải vay thêm để trả tiền nhập hàng, vì tiền thu về chậm hơn tiền phải chi ra. Nhìn từ bên ngoài, quán trông rất ổn. Bên trong thì khác hẳn.
Trước khi định giá, bạn nên lập hai danh sách. Danh sách thứ nhất là chi phí cố định, như thuê mặt bằng, lương nhân viên, điện nước. Danh sách thứ hai là chi phí biến đổi theo từng sản phẩm bán ra, như nguyên liệu, bao bì, phí giao hàng.
Để dễ hình dung, hãy lấy ví dụ một quán cà phê nhỏ ở TP.HCM. Giả sử tiền thuê mặt bằng và lương nhân viên mỗi tháng là 40 triệu đồng. Mỗi ly cà phê có chi phí nguyên liệu khoảng 12 nghìn đồng và bán với giá 30 nghìn. Khi đó, quán phải bán bao nhiêu ly mỗi tháng để bù đủ chi phí cố định? Đây là câu hỏi đơn giản, nhưng nhiều chủ quán chưa từng thực sự tính. Con số trên chỉ là minh họa, bạn cần thay bằng số liệu thực tế của mình.
Tất nhiên, cách tính này còn đơn giản hóa. Thuế, khấu hao và các chi phí phát sinh chưa được đưa vào. Mô hình này không thể thay thế kế toán chuyên nghiệp.
Kiểm chứng ý tưởng bằng thử nghiệm nhỏ trước khi đổ vốn
Trước khi đầu tư lớn, hãy thử một phiên bản nhỏ của ý tưởng. Chẳng hạn, thay vì thuê hẳn một gian hàng, bạn thử bán vài chục sản phẩm qua mạng trong hai tuần và ghi lại số liệu cẩn thận từng ngày.
Một thử nghiệm tốt cần ba yếu tố: ngân sách thấp, thời gian ngắn, và một con số cụ thể để đo, như số lượt xem, tỷ lệ mua hay chi phí để có được một khách hàng. Thiếu một trong ba yếu tố, kết quả gần như không có nhiều ý nghĩa.
Cách làm này phù hợp nhất với người khởi nghiệp chưa có vốn lớn. Bạn tránh được việc mất tiền cho một ý tưởng mà không ai thực sự cần.
Tuy vậy, thử nghiệm nhỏ không phản ánh đầy đủ khi quy mô tăng lên. Một nhóm khách thử có thể rất hài lòng, nhưng khi đưa sản phẩm ra thị trường đại trà, các vấn đề về vận hành và chi phí sẽ bắt đầu xuất hiện.
Quản trị rủi ro theo mức chịu đựng của chính bạn
Rủi ro không giống nhau với mỗi người. Một người có công việc ổn định và khoản tiền dự phòng sẽ chịu được việc thử sai nhiều hơn một người đang nuôi cả gia đình bằng chính số tiền đó.
Trước khi bắt đầu, hãy tự trả lời câu hỏi: tôi có thể mất bao nhiêu tiền, trong bao nhiêu tháng, mà không ảnh hưởng đến đời sống cơ bản? Con số này phải rõ ràng, không nên dựa trên cảm giác.
Điều này đặc biệt đáng lưu ý với người đang cân nhắc chuyển từ làm công sang kinh doanh. Đội ngũ chúng tôi từng gặp nhiều trường hợp nghỉ việc quá sớm khi chưa có khoản dự phòng nào. Áp lực tài chính khiến họ đưa ra quyết định vội vàng, và thường phải trả giá đắt cho sự vội vàng đó.
Không có công thức chung cho việc này. Mức rủi ro phù hợp khác nhau tùy hoàn cảnh gia đình, tính cách và ngành nghề, nên bạn cần tự đánh giá thật thẳng thắn. Nếu muốn bắt đầu từ những việc nhỏ, bạn có thể đọc thêm cách biến sách thành thực hành quản lý chi tiêu cá nhân, vì kiểm soát tiền bạc cá nhân là nền móng của mọi quyết định rủi ro lớn hơn.
Học hỏi có hệ thống từ sách, khóa học và người đi trước
Đọc sách và học từ người đi trước giúp bạn tránh được nhiều sai lầm mà người khác đã phải trả giá. Nhưng để học hiệu quả, bạn cần chọn đúng nguồn.
Chúng tôi khuyên bạn ưu tiên tài liệu có nền tảng lý thuyết rõ ràng, có ví dụ thực tế và được đối chiếu với thị trường. Những tài liệu hứa hẹn lợi nhuận nhanh hoặc đầy con số phi thực tế nên được xem với sự nghi ngờ lành mạnh.
Mỗi khi đọc xong một cuốn sách, hãy thử áp dụng ít nhất một ý ngay trong công việc. Đây là cách biến kiến thức thành năng lực thật, thay vì chỉ tạo cảm giác đã hiểu. Nếu chưa biết bắt đầu từ đâu, bạn có thể tham khảo cách xây dựng thói quen đọc sách bền vững. Đọc đều đặn chính là nền tảng để mọi việc học về sau có chỗ bám víu.
Kiến thức đọc được cần thời gian mới thành kỹ năng. Đọc nhiều mà không làm, bạn chỉ thêm tự tin chứ không thêm kết quả.
Ai nên ưu tiên điều nào trong giai đoạn hiện tại
Không phải ai cũng cần làm đủ năm điều cùng lúc. Người chưa khởi nghiệp thường nên bắt đầu từ quản trị rủi ro và học hỏi có hệ thống. Người đang bán hàng nên tập trung vào giá trị cho khách và dòng tiền. Khi đã bước vào giai đoạn mở rộng, việc thử nghiệm nhỏ trước khi đổ vốn trở nên quan trọng nhất.
Đây chỉ là gợi ý chung. Nếu bạn đang ở giữa hai giai đoạn, hãy chọn điều đang gây khó khăn nhiều nhất cho bạn lúc này.
Những sai lầm thường gặp khi học tư duy kinh doanh
- Chỉ đọc mà không đo lường kết quả khi áp dụng.
- Sao chép mô hình thành công mà không xét đến bối cảnh khác biệt.
- Đặt kỳ vọng lợi nhuận nhanh khi chưa có dữ liệu nào trong tay.
Sai lầm đầu tiên là phổ biến nhất. Bạn cần một con số trước khi làm và một con số sau khi làm, nếu không sẽ không biết điều đó có tác dụng hay không. Sai lầm thứ hai thường đến từ việc thấy một người nổi tiếng làm được điều gì đó rồi làm theo y nguyên, quên rằng hoàn cảnh của họ khác bạn rất nhiều. Sai lầm thứ ba thì nhiều người gặp nhất: nôn nóng đòi lãi ngay khi chưa hiểu rõ thị trường mình đang đứng.
Câu hỏi thường gặp
Người chưa có kinh nghiệm có nên học tư duy kinh doanh trước khi khởi nghiệp?
Nên. Học trước giúp bạn nhận ra những điều mình chưa biết, nhất là về dòng tiền và rủi ro. Tuy nhiên, đừng để việc học kéo dài vô hạn. Hãy đặt mốc thời gian rõ ràng và bắt đầu làm một việc nhỏ càng sớm càng tốt.
Có cần bằng cấp quản trị để áp dụng năm điều này không?
Không cần. Năm điều này dựa trên quan sát và tính toán đơn giản, bạn hoàn toàn tự làm được. Bằng cấp chỉ thực sự hữu ích khi đi sâu vào các lĩnh vực kỹ thuật như kế toán thuế. Còn nguyên tắc cơ bản thì ai cũng có thể áp dụng.
Bao lâu thì có thể thấy kết quả khi áp dụng?
Điều này phụ thuộc vào ngành và quy mô. Với bán hàng online, bạn có thể nhận phản hồi sau vài tuần. Với những thay đổi về vận hành hay quản trị, thường cần vài tháng mới đánh giá đúng hiệu quả.
Tư duy kinh doanh có khác nhau giữa bán lẻ và dịch vụ không?
Có. Bán lẻ thường gắn với hàng tồn kho và biên lợi nhuận trên từng sản phẩm. Dịch vụ phụ thuộc nhiều hơn vào thời gian và năng lực con người, nên cách định giá và quản trị nhân sự sẽ khác đi. Nguyên tắc về giá trị và dòng tiền vẫn đúng với cả hai, nhưng cách áp dụng cần điều chỉnh cho phù hợp.
Để hiểu sâu hơn về cách học tư duy quản trị qua sách kinh điển, bạn có thể đọc bài viết về việc sách quản trị kinh điển còn đúng với doanh nghiệp nhỏ hay không. Từ đó, bạn sẽ có thêm góc nhìn để chọn lọc điều phù hợp với hoàn cảnh của mình.