Tóm tắt và review sách phát triển bản thân là công việc chúng tôi làm gần như mỗi tuần tại Trạm Sách. Không phải để khoe đã đọc được bao nhiêu đầu sách trong năm. Chúng tôi tin một bản tóm tắt tốt có thể giúp bạn tiết kiệm cả tuần đọc mà vẫn nắm được cốt lõi cuốn sách. Trong bài này, đội ngũ muốn kể lại cách xây dựng thói quen đọc chủ động và ghi chép có hệ thống, để mỗi cuốn sách đọc xong không trôi tuột chỉ sau vài ngày.
Chúng tôi từng đọc rất nhiều mà nhớ rất ít, cảm giác này quen thuộc với bất kỳ ai mới bắt đầu đọc sách phát triển bản thân. Gấp sách lại, gật gù tâm đắc. Một tháng sau lại chẳng nhớ nổi ý chính là gì. Từ chính trải nghiệm đó, đội ngũ bắt đầu thử ghi chép khoa học hơn, và cách tiếp cận từng trang sách của chúng tôi đã thay đổi hẳn từ lúc nào không hay.
Vì sao tóm tắt và review sách phát triển bản thân lại đáng để đầu tư thời gian
Không phải ai cũng có đủ thời gian đọc trọn một cuốn sách dày ba trăm trang. Người đi làm bận rộn, sinh viên đang ôn thi, hay người mới tập đọc sách đều cần một điểm tựa. Điểm tựa đó giúp họ quyết định có nên đầu tư thời gian vào cuốn sách hay không, trước khi bỏ ra vài buổi tối để đọc hết.
Một bản tóm tắt tốt giúp bạn nắm được luận điểm chính chỉ trong vài phút. Một bài review chân thực lại cho biết cuốn sách có thực sự đáng đọc, hay chỉ là những lời sáo rỗng được đóng gói đẹp. Chúng tôi luôn cố phân biệt rạch ròi hai việc này khi viết bài. Tóm tắt là kể lại nội dung. Review là đưa ra góc nhìn và đánh giá thật của người đọc, dựa trên trải nghiệm cụ thể chứ không chỉ là cảm tính.
Với dòng sách phát triển bản thân, ranh giới giữa nội dung hữu ích và nội dung sáo rỗng đôi khi khá mong manh. Có cuốn đưa ra công thức rất cụ thể, dễ áp dụng ngay từ chương đầu. Có cuốn chỉ lặp lại những điều ai cũng biết, chỉ khác là câu chữ được trau chuốt hơn một chút. Việc review kỹ càng giúp bạn tránh mất thời gian với nhóm sách thứ hai này, và đây cũng là lý do đội ngũ chúng tôi kiên trì viết review đều đặn suốt nhiều năm qua.
Đọc chủ động khác đọc thụ động ở chỗ nào
Đọc chủ động khác đọc thụ động ở một điểm cốt lõi. Bạn không chỉ tiếp nhận chữ trên trang giấy. Bạn liên tục đặt câu hỏi, ghi lại phản ứng của chính mình, và thử liên hệ với hoàn cảnh thực tế đang gặp phải. Chúng tôi từng chứng kiến nhiều bạn đọc sách rất nhanh nhưng không đọng lại gì, đơn giản vì họ chỉ lướt mắt qua chữ chứ chưa thực sự tương tác với nội dung.
Ngược lại, đọc chủ động đòi hỏi bạn chậm lại một chút. Không cần chậm đến mức mỗi trang mất nửa tiếng đồng hồ. Chỉ cần đủ để dừng lại sau mỗi đoạn quan trọng và tự hỏi bản thân đã hiểu đúng ý tác giả chưa. Cách đọc này ban đầu có thể khiến tốc độ đọc của bạn giảm xuống rõ rệt. Nhưng bù lại, lượng kiến thức bạn giữ được sau khi gấp sách lại sẽ tăng lên đáng kể, và đó là điều chúng tôi quan sát được qua rất nhiều đợt thử nghiệm với cộng tác viên của mình.
Những sai lầm khiến việc đọc sách phát triển bản thân trở nên vô nghĩa
Một sai lầm chúng tôi thấy rất nhiều người mắc phải là gạch chân, tô màu gần như toàn bộ trang sách. Đoạn nào cũng thấy hay, câu nào cũng muốn đánh dấu lại. Kết quả là khi mở lại sách sau vài tuần, bạn chẳng biết đâu mới là ý thực sự quan trọng, vì mọi thứ đều được nhấn mạnh như nhau.
Bên cạnh đó, nhiều người đọc chỉ để hoàn thành mục tiêu số lượng sách trong năm. Chúng tôi hiểu cảm giác muốn đạt một con số ấn tượng để khoe trên mạng xã hội. Nhưng nếu đọc xong hai mươi cuốn mà không nhớ nổi một luận điểm nào, con số đó gần như vô nghĩa. Sách phát triển bản thân vốn cần thời gian ngấm, chứ không phải để chạy đua tốc độ với người khác.
- Đọc xong rồi gấp sách lại ngay, không hề thử áp dụng bất cứ điều gì vào cuộc sống, khiến kiến thức chỉ nằm trên giấy mà chưa bao giờ chạm vào thực tế.
- Chọn sách theo trào lưu hoặc theo lượt bán chạy, thay vì hỏi xem nội dung đó có thực sự phù hợp với vấn đề mình đang gặp phải hay không.
Chúng tôi luôn nhắc bản thân và các bạn cộng tác viên rằng một cuốn sách chỉ thực sự có giá trị khi ý tưởng trong đó được mang ra thử nghiệm, dù chỉ là một hành động rất nhỏ trong ngày.
Quy trình ghi chép chúng tôi vẫn áp dụng mỗi khi cầm một cuốn sách lên
Đọc chủ động cần một quy trình cụ thể để duy trì lâu dài, chứ không thể chỉ dựa vào cảm hứng nhất thời. Đội ngũ chúng tôi áp dụng ba bước khá đơn giản, ai cũng có thể thử ngay từ cuốn sách tiếp theo trên kệ nhà mình.
Ghi lại ngay, đừng đợi đọc hết mới tổng hợp
Nhiều người có thói quen đọc hết sách rồi mới ngồi tổng hợp lại từ đầu. Cách này dễ khiến bạn quên mất những chi tiết hay, rồi phải lật lại từng trang để tìm cho bằng được. Chúng tôi khuyến khích ghi chú ngay tại chỗ, chỉ cần một câu ngắn gọn ghi lại ý chính vừa đọc là đủ dùng.
Ví dụ khi đọc chương nói về việc xây dựng nếp sinh hoạt mỗi ngày, gợi nhớ đến tinh thần trong cuốn sách viết về những buổi sáng đầy năng lượng, chúng tôi thường ghi lại đúng một câu: một thay đổi nhỏ được lặp lại đều đặn sẽ tạo ra kết quả lớn theo thời gian. Câu ghi chú ngắn ngủi này về sau trở thành xương sống cho cả phần tóm tắt khi ngồi viết bài.
Đặt câu hỏi phản biện cho từng luận điểm
Đây là phần chúng tôi nhận thấy nhiều người bỏ qua nhất khi đọc. Đọc xong một luận điểm, hãy tự hỏi vài câu đơn giản. Điều này có đúng với hoàn cảnh của mình không? Tác giả có đưa ra dẫn chứng thuyết phục hay chỉ nói suông? Có trường hợp nào luận điểm này không áp dụng được không?
Chính những câu hỏi phản biện này là chất liệu quý giá cho phần review sau đó. Một bài review chỉ khen hay chỉ chê đều thiếu chiều sâu cần thiết. Khi đọc những cuốn nói về việc chấp nhận sự thay đổi, chẳng hạn cuốn kể chuyện qua hình ảnh chú chuột đi tìm miếng pho mát của mình, chúng tôi luôn cố chỉ ra cả điểm mạnh lẫn điểm còn hạn chế, dựa trên chính những câu hỏi đã đặt ra ngay trong lúc đọc.
Biến ý tưởng thành một hành động cụ thể trong tuần
Ghi chú và đặt câu hỏi thôi chưa đủ để nhớ lâu. Chúng tôi luôn cố gắng kết thúc mỗi chương bằng một hành động nhỏ, có thể thực hiện ngay trong tuần đó. Nếu sách nói về việc dậy sớm, chúng tôi thử dậy sớm hơn mười lăm phút trong ba ngày liên tiếp, rồi ghi lại cảm nhận thật của mình sau mỗi buổi sáng. Bước này biến việc đọc sách từ một hoạt động tiếp nhận thông tin thành một trải nghiệm thực tế, và đó cũng là chất liệu chân thực nhất cho bài review sau này.
Một buổi tối đáng nhớ khi hướng dẫn bạn cộng tác viên mới đọc sách
Chúng tôi từng có một bạn cộng tác viên mới, quen đọc theo kiểu tiện đâu đọc đó, hết cuốn này sang cuốn khác mà không ghi chú gì. Sau ba tháng, bạn ấy đọc được gần hai mươi cuốn sách phát triển bản thân. Nhưng khi được hỏi lại nội dung, bạn hầu như chỉ nhớ được đúng tên sách, còn nội dung bên trong thì mờ nhạt.
Chúng tôi đề nghị bạn ấy thử áp dụng đúng quy trình ba bước ở trên trong một tháng liền. Kết quả khá bất ngờ với cả bạn ấy lẫn chúng tôi. Số sách đọc được giảm xuống còn khoảng tám cuốn, nhưng chất lượng bài tóm tắt và review lại tăng lên rõ rệt. Bạn ấy bắt đầu viết được những đoạn phân tích có chiều sâu, thay vì chỉ liệt kê lại nội dung sách như trước.
Câu chuyện nhỏ này cho chúng tôi một bài học đáng nhớ. Đọc nhanh và đọc nhiều không đồng nghĩa với đọc hiệu quả. Với sách phát triển bản thân, chậm lại một chút để suy ngẫm thường mang lại giá trị lớn hơn nhiều so với việc chạy theo số lượng đầu sách trong năm.
Những chủ đề sách phát triển bản thân đội ngũ hay quay lại
Có những chủ đề chúng tôi quay lại nhiều lần vì độc giả luôn quan tâm, đặc biệt là chủ đề xây dựng thói quen buổi sáng và tư duy tích cực trong công việc. Sách viết về việc khởi động một ngày mới hiệu quả luôn được tìm đọc nhiều, phù hợp với người đang muốn thiết lập lại nhịp sinh hoạt và tăng năng suất làm việc.
Song song đó, nhóm sách kể chuyện qua hình ảnh ẩn dụ cũng được nhiều bạn trẻ yêu thích, vì dễ đọc mà vẫn để lại bài học sâu sắc về cách đối diện với biến động trong công việc và cuộc sống. Chúng tôi không chọn sách để review theo trào lưu hay theo lượt tìm kiếm nhiều. Tiêu chí đầu tiên luôn là cuốn sách đó có mang lại giá trị thực tế cho người đọc phổ thông hay không, có thể áp dụng ngay vào công việc hằng ngày hay không mới là điều chúng tôi thực sự quan tâm.
Vài lưu ý nếu bạn muốn tự viết review sách phát triển bản thân
Nếu bạn muốn tự viết review cho riêng mình, chúng tôi có vài kinh nghiệm nhỏ muốn chia sẻ lại. Trước hết, đừng cố gắng tóm tắt toàn bộ cuốn sách trong một bài viết ngắn. Hãy chọn ra hai đến ba luận điểm bạn thấy tâm đắc nhất, rồi khai triển thật sâu từng luận điểm đó.
Kế đến, hãy trung thực với cảm nhận của chính mình khi viết. Một cuốn sách nổi tiếng không có nghĩa là nó phù hợp với mọi người đọc. Chúng tôi từng review một số cuốn được đánh giá rất cao trên thị trường, chẳng hạn cuốn bàn về việc dám sống theo ý mình được nhiều người biết đến qua tựa sách nói về việc dám bị người khác ghét, nhưng vẫn thẳng thắn chỉ ra những phần mình thấy chưa thuyết phục. Độc giả cần thông tin thật, chứ không cần lời khen sáo rỗng cho có.
Đừng ngại kết nối nội dung sách với trải nghiệm cá nhân hoặc công việc thực tế của bạn. Bạn có thể ghé trang chủ Trạm Sách để tham khảo thêm nhiều bài tóm tắt và review khác, xem cách chúng tôi triển khai từng chủ đề theo thời gian. Một bài tóm tắt và review sách phát triển bản thân sẽ đáng tin hơn rất nhiều nếu người viết cho thấy mình đã thực sự áp dụng, chứ không chỉ đọc rồi thuật lại từng chương.
Đọc sách phát triển bản thân là một hành trình dài, và ghi chép khoa học chính là công cụ giúp hành trình đó không bị lãng phí theo thời gian. Chúng tôi vẫn đang tiếp tục thử nghiệm và điều chỉnh quy trình đọc của mình mỗi ngày, vì mỗi cuốn sách lại đòi hỏi một cách tiếp cận hơi khác nhau. Hy vọng những chia sẻ trên có thể giúp bạn xây dựng được thói quen đọc chủ động cho riêng mình, để mỗi cuốn sách đi qua đều để lại điều gì đó thật sự đọng lại trong đầu, chứ không chỉ là một cái tên nằm trong danh sách đã đọc.