Giới thiệu tác giả, tác phẩm văn học và sách nổi bật là nền tảng giúp bạn học Văn chắc tay hơn. Không ít học sinh và sinh viên từng thấy môn này khó nhằn. Nhiều lúc đọc xong một tác phẩm, bạn vẫn chưa rõ nên hiểu nó theo hướng nào. Đến khi viết cảm nhận, bạn thường thấy ý tưởng rời rạc và câu chữ lúng túng. Bài viết này chia sẻ cách đọc có hệ thống hơn, với sự hỗ trợ của sách tham khảo.
Vì sao sách tham khảo lại quan trọng với người tự học Văn?
Sách giáo khoa cho bạn biết cần học những tác phẩm nào. Sách tham khảo thì giải thích vì sao tác phẩm ấy đáng đọc. Một cuốn sách giới thiệu tốt thường cung cấp bối cảnh lịch sử, hoàn cảnh sáng tác và những nét đặc trưng trong phong cách của tác giả. Khi nắm được những yếu tố này, bạn bắt đầu nhận ra mạch chung của cả một giai đoạn văn học.
Tuy nhiên, sách tham khảo chỉ nên đóng vai trò người dẫn đường. Nếu chỉ đọc phần tóm tắt mà bỏ qua văn bản gốc, bạn sẽ đánh mất cảm nhận riêng. Chính cảm nhận ấy lại là phần quan trọng nhất khi viết bài nghị luận văn học. Chúng tôi khuyên người học đọc tác phẩm trước, rồi mới mở sách tham khảo để đối chiếu.
Bắt đầu từ việc giới thiệu tác giả
Hiểu tác giả là bước mở đầu hợp lý nhất. Bạn không cần nhớ hết tiểu sử, nhưng nên nắm vài điều then chốt. Tác giả sống ở thời nào? Họ từng trải qua những gì? Điều gì thôi thúc họ cầm bút?
Có thể lấy một ví dụ: khi đọc các tác phẩm hiện thực phê phán, nếu biết hoàn cảnh xã hội của người viết, bạn sẽ thấy rõ hơn vì sao nhân vật bị dồn ép đến thế. Lúc đó, nhân vật không còn là một cái tên trong sách. Họ trở thành con người có số phận cụ thể, gắn với một thời đại có thật.
Khi đọc phần giới thiệu tác giả, bạn có thể tự đặt ba câu hỏi. Tác giả quan tâm đến vấn đề gì? Giọng văn khác biệt ở điểm nào? Tác phẩm góp phần gì vào dòng chảy chung của văn học? Ghi lại câu trả lời bằng vài dòng ngắn sẽ giúp bạn nhớ lâu hơn nhiều so với việc chỉ đọc lướt.
Đọc tác phẩm văn học và sách nổi bật theo từng lớp
Đọc một tác phẩm không nên chỉ dừng ở một lượt. Bạn có thể chia quá trình này thành nhiều lớp, mỗi lớp có một mục tiêu riêng:
- Lớp 1: Đọc để nắm cốt truyện. Ở lượt đầu, bạn chỉ cần biết chuyện gì xảy ra, ai là nhân vật chính và kết thúc ra sao. Đừng vội phân tích khi chưa nắm mạch truyện.
- Lớp 2: Đọc để hiểu nhân vật. Ghi chú những hành động, lời nói và suy nghĩ tiêu biểu, rồi tự hỏi vì sao nhân vật hành xử như vậy.
- Lớp 3: Đọc để tìm chủ đề và thông điệp. Đây là lúc sách tham khảo phát huy tác dụng. Bạn đối chiếu cách hiểu của mình với các nhận định khác để thấy điểm giống và khác.
Với những cuốn sách nổi bật, nên lập một bảng ghi chú riêng. Bảng này có thể gồm tên tác phẩm, năm ra đời, đề tài chính và một đoạn trích ấn tượng. Sau vài tháng, bảng sẽ trở thành kho tư liệu hữu ích cho các bài kiểm tra và kỳ thi.
Biến sách thành bài viết của chính bạn
Mục tiêu cuối cùng của việc tự học không phải là thuộc lòng nhận định của người khác. Điều quan trọng hơn là hình thành cách nghĩ riêng. Sau mỗi cuốn sách, hãy viết một đoạn ngắn để trả lời câu hỏi: “Điều gì ở tác phẩm này khiến mình suy nghĩ?” Đừng ngại viết chưa mượt ở bản nháp đầu tiên, vì đó là giai đoạn mà phần lớn người học đều đi qua.
Bạn cũng có thể tham khảo thêm các bài viết cùng chủ đề trên site. Nếu chưa quen với việc đọc sách có định hướng, Top 10 review sách cho người mới bắt đầu là điểm khởi đầu khá thuận tiện. Với người muốn duy trì thói quen đọc đều đặn, tóm tắt sách về xây dựng thói quen đọc sách bền vững có nhiều gợi ý thiết thực. Còn nếu muốn rèn tư duy độc lập qua những tác phẩm có chiều sâu, review sách giúp rèn tư duy phản biện cho người trẻ là lựa chọn đáng cân nhắc.
Để nắm khung lịch sử chung trước khi đi sâu vào từng tác phẩm, bạn có thể tham khảo tổng quan về văn học Việt Nam trên Wikipedia. Đây là điểm đặt chân tiện lợi để hình dung bức tranh tổng thể trước khi đọc chi tiết.
Lời khuyên thực tế để duy trì việc tự học
Tự học luôn cần kỷ luật, nhưng kỷ luật không đồng nghĩa với việc ép bản thân đọc quá nhiều trong một lúc. Hãy bắt đầu với thời lượng vừa sức, chẳng hạn nửa giờ mỗi ngày, rồi tăng dần khi đã quen nhịp. Chọn một không gian yên tĩnh và tắt bớt thông báo điện thoại cũng giúp việc đọc hiệu quả hơn rõ rệt.
Quan trọng nhất là kiên nhẫn với chính mình. Văn học cần thời gian để ngấm. Với một cuốn sách hôm nay, bạn có thể chưa hiểu hết, nhưng vài tháng sau đọc lại, bạn sẽ thấy những điều mới mẻ mà trước đây không để ý. Đó chính là dấu hiệu cho thấy việc tự học đang đi đúng hướng.
