Tóm tắt và review sách phát triển bản thân là công việc chúng tôi làm gần như mỗi tuần trên trang này. Có cuốn đọc xong khiến chúng tôi phải gấp lại, ngồi suy nghĩ cả buổi tối mới viết được một dòng. Cũng có cuốn đọc hết ba chương vẫn chưa thấy ý nào thật sự mới, chỉ là cách diễn đạt khác của những điều đã quen thuộc. Chính vì trải qua nhiều cuốn như vậy, đội ngũ chúng tôi mới hiểu vì sao một bản tóm tắt tử tế lại quý đến thế. Nó đặc biệt có giá trị với người bận rộn, không có nhiều thời gian đọc trọn một quyển sách dày ba trăm trang.
Vì sao chúng tôi luôn tóm tắt và review sách phát triển bản thân trước khi giới thiệu
Sách phát triển bản thân bây giờ ra mắt liên tục. Mỗi tháng có hàng chục tựa mới xuất hiện trên kệ. Không phải ai cũng có thời gian đọc hết vài trăm trang để biết cuốn đó có đáng mua hay không. Bên mình từng chứng kiến một độc giả mua liền ba cuốn cùng chủ đề vượt qua trì hoãn, chỉ vì bìa đẹp. Đọc xong bạn ấy mới nhận ra cả ba cuốn lặp lại đúng một khung ý tưởng, chỉ khác nhau ở cách kể chuyện.
Vì vậy, mỗi bài tóm tắt chúng tôi viết ra đều cố trả lời ba câu hỏi cho bạn. Cuốn sách này nói về điều gì? Tác giả có bằng chứng hay trải nghiệm gì để nói điều đó? Bạn dùng được gì từ đây cho công việc và cuộc sống của mình? Nếu chỉ đọc review mà thiếu phần tóm tắt nội dung, bạn dễ bị cuốn theo cảm xúc của người viết. Khi đó bạn khó biết sách có hợp với vấn đề mình đang gặp hay không.
Quy trình đọc và tóm tắt sách phát triển bản thân của đội ngũ chúng tôi
Chúng tôi không đọc một lượt từ đầu đến cuối rồi ngồi viết ngay. Cách đó dễ khiến bài tóm tắt sa vào cảm tính, nhớ gì viết nấy, bỏ sót những lập luận quan trọng của tác giả. Quy trình bên mình áp dụng gồm ba giai đoạn, và giai đoạn nào cũng quan trọng như nhau, dù thời gian gấp đến mấy.
Đọc chủ động và ghi chú theo từng chương
Ở lần đọc đầu tiên, người phụ trách gạch chân những câu tác giả dùng để lập luận, chứ không phải câu hay để trích dẫn cho vui. Mỗi chương kết thúc, chúng tôi viết lại bằng một câu duy nhất: chương này muốn thuyết phục người đọc điều gì. Cách làm này chậm hơn đọc lướt rất nhiều. Nhưng nó giúp tránh việc tóm tắt sai ý tác giả, một lỗi khá phổ biến ở không ít bài review trên mạng hiện nay.
Đối chiếu với những cuốn sách cùng chủ đề
Sau khi có bản ghi chú, chúng tôi thường lật lại vài cuốn cùng đề tài đã đọc trước đó. Mục đích là xem ý tưởng lần này có gì mới, hay chỉ là cách diễn đạt khác của một nguyên lý quen thuộc. Chẳng hạn, khi đọc lại bài tóm tắt về tư duy làm giàu, chúng tôi mới nhận ra nhiều cuốn sách sau này chỉ triển khai lại vài nguyên lý gốc từ đó. Bước đối chiếu này giúp bài review công tâm hơn, thay vì khen một cuốn chỉ vì đó là cuốn mới đọc gần nhất trong tuần.
Cuối cùng, đội ngũ chúng tôi viết lại nội dung bằng ngôn ngữ gần với người đọc phổ thông. Nhiều tác giả sách phát triển bản thân dùng thuật ngữ tâm lý học hoặc khái niệm học thuật khá nặng. Khi tóm tắt, chúng tôi cố chuyển những khái niệm đó sang ví dụ đời thường. Một bạn học sinh hay một người đi làm bình thường đọc vào là hiểu ngay, không cần tra thêm định nghĩa.
Những tiêu chí chúng tôi dùng khi review sách phát triển bản thân
Một bài review đáng tin, theo chúng tôi, cần đứng trên vài tiêu chí rõ ràng, thay vì chỉ dựa vào cảm giác hay hoặc dở. Dưới đây là những tiêu chí bên mình vẫn giữ nguyên qua nhiều năm viết bài, dù xu hướng đọc sách của độc giả có thay đổi ra sao.
- Tính ứng dụng: sách có đưa ra bài tập, ví dụ cụ thể hay chỉ dừng ở lý thuyết chung chung. Một cuốn sách hay, với chúng tôi, phải giúp người đọc biết bắt đầu từ đâu ngay sáng hôm sau.
- Độ tin cậy của tác giả: tác giả có trải nghiệm thật, có quan sát nhiều trường hợp khác nhau, hay chỉ kể lại kinh nghiệm cá nhân rồi khái quát hoá thành quy luật chung cho tất cả mọi người.
- Cấu trúc trình bày: sách có dễ theo dõi không, các chương có liên kết logic hay bị lặp ý ở nhiều nơi khiến người đọc mất kiên nhẫn giữa chừng.
- Giá trị lâu dài: đọc lại sau một năm, ý tưởng đó còn hữu ích hay đã lỗi thời vì hoàn cảnh sống của người đọc đã khác đi nhiều.
Chúng tôi cố tình không đặt tiêu chí sách bán chạy hay được nhiều người nổi tiếng giới thiệu vào danh sách trên. Một cuốn bán chạy chưa chắc phù hợp với đúng vấn đề bạn đang gặp. Đó là điều một bài tóm tắt kỹ càng mới giúp bạn nhận ra, trước khi bỏ tiền ra mua.
Những sai lầm khi đọc sách phát triển bản thân mà chúng tôi từng gặp
Có một giai đoạn, đội ngũ chúng tôi đọc sách phát triển bản thân theo kiểu chạy đua số lượng. Mỗi tuần chúng tôi cố xong một cuốn để kịp lịch đăng bài. Kết quả là những bài tóm tắt lúc đó khá hời hợt, chỉ liệt kê lại mục lục chứ chưa thật sự đào sâu vào cách tác giả lập luận.
Sau khi nhận vài góp ý từ độc giả quen, chúng tôi mới nhận ra tốc độ không quan trọng bằng độ chính xác của bài viết. Từ đó, bên mình chấp nhận đăng bài chậm hơn. Mỗi bài tóm tắt và review đều được đọc lại ít nhất hai lần trước khi xuất bản, để tránh việc diễn giải sai ý ban đầu của tác giả. Có lần chúng tôi suýt viết sai hoàn toàn thông điệp của một cuốn sách về thói quen, chỉ vì đọc lướt chương kết luận quá nhanh. May mắn là bản nháp được rà lại kịp trước khi lên bài.
Một vài đầu sách phát triển bản thân chúng tôi từng tóm tắt và review kỹ
Trong số hàng trăm cuốn đã đọc, có những cuốn để lại ấn tượng đủ sâu để chúng tôi quay lại đọc thêm lần hai. Khi làm bài cuốn sách bàn về nỗi sợ bị người khác đánh giá, đội ngũ chúng tôi nhận ra phần lớn độc giả không thiếu lý thuyết. Cái họ thiếu là một cách nhìn khác về việc được lòng tất cả mọi người, vốn là điều bất khả thi ngay từ đầu.
Tương tự, khi tổng hợp lại cuốn sách về việc học yêu bản thân trước khi yêu người khác, chúng tôi nhận thấy đây là nhóm sách được độc giả trẻ tìm đọc nhiều nhất trong hai năm gần đây. Điều này đặc biệt rõ sau giai đoạn nhiều người phải làm việc và học tập một mình trong thời gian dài.
Có những cuốn nghiêng về quản lý cảm xúc tiêu cực trong công việc và cuộc sống. Chúng tôi từng dành nguyên một bài để phân tích cách tác giả hướng dẫn buông bỏ lo âu, thay vì né tránh nó. Nội dung này bạn có thể xem thêm ở bài tóm tắt về cách buông bỏ gánh lo thường trực mà bên mình đã thực hiện khá kỹ. Ngoài ra, khi review cuốn sách về thói quen buổi sáng, chúng tôi phát hiện một điểm chung thú vị: hầu hết những cuốn sách tạo được thay đổi thật sự đều bắt đầu từ một hành động rất nhỏ, lặp lại mỗi ngày, chứ không phải một kế hoạch to tát.
Cách chúng tôi áp dụng bài học từ sách vào công việc hằng ngày
Đọc và tóm tắt sách chỉ mới là bước đầu. Cái khó hơn nằm ở việc biến bài học thành hành động cụ thể. Đây cũng là phần chúng tôi dành nhiều thời gian nhất khi viết review, vì nó quyết định bài viết có thật sự hữu ích hay không.
Có lần một bạn cộng tác viên trong nhóm áp dụng nguyên tắc từ một cuốn sách về thói quen buổi sáng vào lịch làm việc của chính mình. Bạn ấy dậy sớm hơn ba mươi phút mỗi ngày, chỉ để viết ra ba việc quan trọng nhất trước khi mở email. Sau một tháng, bạn kể lại rằng cảm giác bị cuốn theo việc gấp của người khác giảm hẳn. Lý do là bạn đã chủ động chọn việc trước khi ngày mới bắt đầu, thay vì để hộp thư quyết định thay mình.
Chúng tôi kể lại câu chuyện này để cho thấy một điều đơn giản. Giá trị của một cuốn sách phát triển bản thân chỉ hiện ra rõ khi bạn thử áp dụng, dù chỉ một phần nhỏ. Nó không nằm ở việc đọc xong rồi cất lên kệ. Mỗi người có hoàn cảnh khác nhau, nên phương pháp hợp với bạn cộng tác viên trên chưa chắc hợp với bạn. Đó là lý do chúng tôi luôn khuyến khích độc giả thử nghiệm dần dần, thay vì áp dụng nguyên xi mọi thứ trong sách.
Vài lưu ý khi chọn sách phát triển bản thân để đọc tiếp theo
Nếu bạn đang phân vân chọn cuốn tiếp theo, chúng tôi gợi ý nên bắt đầu từ đúng vấn đề mình đang gặp. Đừng chạy theo sách đang được nhắc nhiều trên mạng xã hội. Người đang mất phương hướng trong công việc sẽ hợp với sách về tư duy mục tiêu hơn là sách về quản lý tài chính, dù cả hai đều được xếp chung vào nhóm phát triển bản thân trên kệ sách.
Ngoài ra, đừng ngại đọc lại một cuốn sách cũ. Nhiều bạn nghĩ sách phát triển bản thân chỉ đọc một lần là đủ. Nhưng đội ngũ chúng tôi nhận thấy cùng một cuốn sách, đọc ở hai giai đoạn cuộc sống khác nhau lại mang đến hai bài học khác hẳn nhau. Đó cũng là lý do một số cuốn kinh điển vẫn được tái bản, và được nhiều trang, trong đó có chúng tôi, review lại sau nhiều năm phát hành lần đầu.
Tóm tắt và review sách phát triển bản thân, với chúng tôi, chưa bao giờ là công việc chỉ để viết cho đủ bài đăng. Mỗi lần gấp một cuốn sách lại, đội ngũ đều tự hỏi liệu bài viết sắp tới có thật sự giúp ích cho người đọc hay không. Câu hỏi tiếp theo luôn là liệu nó có giúp bạn tiết kiệm thời gian mà vẫn nắm được điều cốt lõi. Chừng nào câu trả lời còn là có, chúng tôi vẫn sẽ tiếp tục đọc, tóm tắt và chia sẻ lại với bạn theo đúng cách đó, chậm rãi nhưng cẩn thận.