Bài học từ sách kinh doanh và quản trị là điểm tựa rất đáng tin cho bất kỳ ai đang chuẩn bị mở công ty riêng. Trong quá trình làm việc với nhiều bạn trẻ đi qua giai đoạn này, chúng tôi nhận ra một điểm chung khá rõ. Nhiệt huyết thì không thiếu, nhưng nền tảng quản trị thường còn mỏng. Phần lớn sai lầm ban đầu không hề mới, vì các tác giả đã đúc kết chúng từ nhiều năm trước. Vấn đề là ít người dành thời gian đọc kỹ trước khi bắt tay vào làm.
Khó khăn phổ biến của người mới khởi nghiệp
Người mới khởi nghiệp thường rất giỏi chuyên môn. Họ có sản phẩm tốt và hiểu khách hàng của mình. Tuy nhiên, khi phải tự tay quản lý dòng tiền, tuyển người hay xây quy trình làm việc, nhiều người lúng túng. Đó không phải vì họ kém, mà vì đây là những kỹ năng ít khi được dạy trong môi trường thực hành.
Khoảng trống này thường lộ rõ sau vài tháng hoạt động thực tế. Những việc tưởng nhỏ như ghi chép thu chi hay thống nhất cách giao việc dần chồng chất thành áp lực lớn. Lúc đó, đội ngũ mới nhận ra mình đã bỏ qua quá nhiều điều cơ bản. Điều đáng tiếc là phần lớn những điều cơ bản ấy đã được ghi rõ trong các cuốn sách quản trị nổi tiếng từ lâu.
Một sai lầm khác cũng rất phổ biến là lặp lại đúng những gì người đi trước đã cảnh báo. Chi tiêu vượt khả năng, mở rộng quy mô quá sớm hay tuyển người không hợp văn hóa công ty đều là những bài học xuất hiện trong nhiều cuốn sách kinh doanh. Nếu chịu khó tìm đọc, bạn hoàn toàn có thể tránh được phần lớn những cú vấp không đáng có.
Chúng tôi từng làm việc với một nhóm bốn người trẻ mở xưởng thiết kế bao bì. Sản phẩm của họ rất đẹp và khách hàng đầu tiên cũng rất hài lòng. Thế nhưng sau bốn tháng, họ gần như cạn tiền vì nhận một đơn hàng lớn mà chưa tính kỹ thời gian thu hồi công nợ. Khi nhìn lại, cả nhóm đều nói ước gì đã đọc vài cuốn nền tảng về dòng tiền trước khi bắt đầu. Câu chuyện này không hiếm, và nó cho thấy kiến thức đúng lúc quan trọng đến mức nào.
Bài học từ sách kinh doanh và quản trị đáng đọc trước khi khởi nghiệp
Dòng tiền là chủ đề gần như xuất hiện trong mọi cuốn sách kinh doanh kinh điển. Không ít công ty gục ngã không phải vì thiếu khách hàng, mà vì cạn tiền ngay khi đang tăng trưởng nhanh. Nghe thì nghịch lý, nhưng hoàn toàn có thật. Một doanh nghiệp có doanh thu đẹp vẫn có thể lâm nguy nếu tiền thu về đến chậm hơn tiền phải chi ra. Vì vậy, khi đọc sách, hãy để ý đến cách tác giả nói về thời điểm tiền vào và tiền ra, chứ không chỉ con số lợi nhuận.
Đọc Cuốn sách Cha giàu Cha nghèo sẽ giúp bạn hình dung rõ hơn sự khác biệt này. Tác giả phân biệt khá rạch ròi giữa tài sản thực sự tạo ra dòng tiền và những khoản chi chỉ mang lại cảm giác giàu có tạm thời. Với người mới khởi nghiệp, đây là góc nhìn đáng để soi lại từng quyết định chi tiêu. Mỗi đồng bỏ ra đang mua thêm nguồn thu, hay chỉ đang làm đẹp bảng cân đối? Câu hỏi đơn giản này có thể thay đổi cách bạn ra quyết định trong suốt những tháng đầu.
Quản lý rủi ro cũng là nguyên tắc được nhắc đi nhắc lại. Người mới thường lạc quan quá mức về ý tưởng của mình, trong khi các cuốn sách quản trị lại khuyên chuẩn bị sẵn kịch bản xấu nhất. Làm vậy không phải để bi quan. Mục đích là giúp công ty đủ sức chống chịu khi thị trường biến động ngoài dự tính. Chẳng hạn, một kế hoạch dự phòng chi phí cho ba tháng đầu có thể là khác biệt giữa việc vượt qua khó khăn và phải dừng lại giữa chừng.
Ngoài tài chính, việc xây dựng đội ngũ và văn hóa công ty từ những ngày đầu cũng được nhiều tác giả đề cập kỹ. Một số tựa sách đi sâu vào tư duy đột phá trong kinh doanh, nhấn mạnh rằng doanh nghiệp bền vững cần những con người cùng chung hệ giá trị. Giỏi chuyên môn là chưa đủ. Văn hóa công ty hình thành rất sớm, và khi doanh nghiệp đã lớn, việc thay đổi nó sẽ khó khăn hơn nhiều. Vì thế, ngay từ đầu, hãy xác định rõ điều gì là không thể thỏa hiệp khi chọn người.
Khi đọc và đối chiếu với thực tế, chúng tôi thường rút ra vài nhận định sau:
- Dòng tiền dương thường quan trọng hơn con số lợi nhuận đẹp trên giấy trong giai đoạn đầu.
- Một đội ngũ nhỏ nhưng cùng chí hướng thường bền hơn một đội ngũ đông mà rời rạc.
- Sai lầm về nhân sự thường mất nhiều thời gian để sửa hơn sai lầm về sản phẩm.
Những nhận định này nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng trong thực tế, người ta thường chỉ hiểu đúng sau khi đã trả giá. Đọc sách trước giúp bạn rút ngắn quãng đường thử và sai ấy.
Cách áp dụng tư duy thành công từ sách vào tình huống thực tế
Đọc nhiều chưa chắc đã áp dụng được. Khó nhất là đưa nguyên lý vào đúng hoàn cảnh của công ty mình. Chúng tôi thường khuyên bạn chọn ra một hoặc hai nguyên tắc phù hợp nhất với giai đoạn hiện tại. Đừng cố ôm trọn công thức từ hàng chục cuốn sách cùng lúc, bởi kết quả thường chỉ là rối và không đâu vào đâu. Thay vào đó, hãy thử áp dụng một nguyên tắc trong vài tuần, quan sát kết quả, rồi mới tiếp tục.
Một công ty mới thành lập ba tháng có bài toán hoàn toàn khác với công ty đã hoạt động ba năm. Giai đoạn đầu quan trọng nhất là sống sót và giữ dòng tiền dương. Nếu lúc này bạn dồn sức xây hệ thống quản trị phức tạp như các tập đoàn lớn, nguồn lực sẽ bị lãng phí. Ngược lại, khi công ty đã ổn định, những công cụ quản trị bài bản mới thật sự phát huy tác dụng. Hiểu đúng thời điểm là một phần của việc hiểu sách.
Áp dụng máy móc mọi công thức cũng là điều nên tránh. Bối cảnh thị trường, văn hóa và quy mô đội ngũ mỗi nơi một khác. Một nguyên tắc từng giúp doanh nghiệp nước ngoài thành công chưa chắc phù hợp với thị trường trong nước. Những câu chuyện như cách giới trẻ Trung Quốc chọn ngách kinh doanh cho thấy việc điều chỉnh mô hình theo đặc thù thị trường quan trọng không kém việc nắm vững lý thuyết.
Theo chúng tôi, sách kinh doanh nên được xem như tấm bản đồ tham khảo chứ không phải kịch bản sao chép. Hãy đọc để hiểu nguyên lý, rồi tự điều chỉnh cho khớp với sản phẩm, khách hàng và nguồn lực thật của mình. Chúng tôi từng thấy một nhóm năm người trẻ áp dụng gần như y nguyên mô hình quản trị của một tập đoàn lớn. Bộ máy trở nên cồng kềnh, họp hành nhiều hơn làm việc thực tế, và họ mất vài tháng mới quay lại được nhịp làm việc gọn gàng.
Kết luận
Không có công thức nào đảm bảo thành công khi khởi nghiệp. Tuy vậy, đọc đúng sách kinh doanh kinh điển trước khi mở công ty giúp bạn tránh được nhiều sai lầm đáng tiếc. Tư duy về dòng tiền, quản lý rủi ro và xây dựng văn hóa đội ngũ đều là những bài học đã được kiểm chứng qua thời gian. Bạn có thể tìm hiểu thêm về các đầu sách kinh doanh và phát triển bản thân để bắt đầu lựa chọn phù hợp.
Điều còn lại là chọn lọc và áp dụng đúng lúc, đúng giai đoạn. Khi làm được vậy, mỗi trang sách mới thật sự trở thành hành trang hữu ích trên con đường kinh doanh phía trước của bạn.